Opieka nad osobą leżącą to praca fizyczna wykonywana przez kogoś, kto zwykle nie został do niej przeszkolony, w mieszkaniu, które nie było do niej przystosowane. Sprzęt nie rozwiąże wszystkiego, ale odpowiednio dobrany zdejmuje z opiekuna największe obciążenia i zapobiega powikłaniom, których leczenie trwa miesiącami.
Pierwszy tydzień: co zorganizować
- Miejsce. Pokój z dostępem do łóżka z trzech stron, blisko łazienki, z możliwością wietrzenia. Dywan zwinięty, przewody schowane, meble przesunięte tak, żeby dało się przejechać wózkiem albo podnośnikiem.
- Łóżko rehabilitacyjne. Regulacja wysokości to nie luksus, tylko warunek, żeby opiekun nie zniszczył sobie kręgosłupa w ciągu pół roku.
- Materac przeciwodleżynowy dobrany do ryzyka i masy ciała.
- Zlecenie od lekarza na sprzęt objęty refundacją oraz zgłoszenie do pielęgniarskiej opieki długoterminowej.
- Kontakt z ośrodkiem pomocy społecznej w sprawie usług opiekuńczych i przysługujących świadczeń.
- Podział obowiązków w rodzinie, spisany. Ustalenia ustne rozpadają się w trzecim tygodniu.
Sprzęt według priorytetu
| Sprzęt | Po co | Orientacyjny koszt |
|---|---|---|
| Łóżko rehabilitacyjne | Regulacja wysokości i segmentów, barierki, wyciąg | 2 000-6 000 zł, możliwe wypożyczenie |
| Materac zmiennociśnieniowy | Profilaktyka i leczenie odleżyn | 400-2 500 zł |
| Podnośnik lub mata ślizgowa | Przesadzanie bez dźwigania | Mata od 150 zł, podnośnik od 3 000 zł |
| Wózek toaletowy | Higiena bez przenoszenia do łazienki | 300-900 zł |
| Stolik przyłóżkowy | Posiłki, leki, rzeczy pod ręką | 200-500 zł |
| Podkłady i pielucho-majtki | Higiena, ochrona skóry | 150-400 zł miesięcznie, częściowo refundowane |
Odleżyny: zapobieganie jest tańsze niż leczenie
Odleżyna powstaje z ucisku utrzymującego się w jednym miejscu, najczęściej nad kością krzyżową, na piętach, biodrach i łokciach. Pierwszym objawem jest zaczerwienienie, które nie blednie po naciśnięciu. Na tym etapie wystarczy odciążenie. Na kolejnych leczenie trwa tygodniami i wymaga opatrunków specjalistycznych.
Codzienne minimum profilaktyki:
- Zmiana pozycji co dwie do trzech godzin, z zapisem w grafiku
- Oglądanie skóry przy każdej zmianie pieluchy, ze szczególną uwagą na pięty i okolicę krzyżową
- Skóra sucha i czysta, bez tarcia przy myciu
- Prześcieradło naciągnięte bez fałd, bo fałda pod plecami jest realną przyczyną odleżyn
- Odciążenie pięt poduszką pod łydki, tak żeby pięty wisiały
- Nawodnienie i dieta z odpowiednią ilością białka
Organizacja dnia
Stały rytm ułatwia życie obu stronom. Poranna toaleta i zmiana pozycji, śniadanie, wietrzenie pokoju, ćwiczenia bierne jeśli są zalecone, wizyta pielęgniarki w ustalone dni, posiłki o stałych porach, wieczorna toaleta i przygotowanie do nocy. Leki rozpisane w tabeli na widocznym miejscu, z miejscem na odhaczenie, bo przy kilku lekach pomyłka jest kwestią czasu.
Warto prowadzić prosty zeszyt: co zjedzone i wypite, jak wyglądała skóra, jakie leki podane, co powiedziała pielęgniarka. Przy zmianie opiekuna albo wizycie lekarza taki zeszyt zastępuje kwadrans przypominania.
Opiekun też jest w tym równaniu
Największym zagrożeniem dla ciągłości opieki domowej nie jest stan podopiecznego, tylko wyczerpanie opiekuna. Praktyczne zabezpieczenia: ustalony dzień wolny w tygodniu z zastępstwem, korzystanie z usług opiekuńczych z ośrodka pomocy społecznej, opieka wytchnieniowa tam, gdzie gmina ją prowadzi, oraz kontakt z grupą wsparcia, choćby internetową.
Techniki przenoszenia warto poznać od pielęgniarki przy pierwszej wizycie. Dziesięć minut instruktażu oszczędza lata problemów z kręgosłupem, a mata ślizgowa za sto pięćdziesiąt złotych zastępuje siłę, której zwykle nie ma.
Formalności warte załatwienia od razu
- Zlecenie na wyroby medyczne u lekarza pierwszego kontaktu
- Wniosek o orzeczenie o niepełnosprawności, jeśli jeszcze go nie ma
- Zgłoszenie do pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej
- Rozmowa w ośrodku pomocy społecznej o usługach opiekuńczych i zasiłkach
- Sprawdzenie w gminie, czy działa wypożyczalnia sprzętu rehabilitacyjnego
- Pełnomocnictwo albo ustalenie sposobu reprezentowania w sprawach urzędowych
Więcej o sprzęcie medycznym znajdziesz w dziale Rehabilitacja i sprzęt medyczny, a o placówkach opiekuńczych w dziale Zdrowie i medycyna.
Najczęstsze pytania
Co kupić najpierw?
W kolejności: łóżko rehabilitacyjne z regulacją wysokości, materac przeciwodleżynowy dobrany do stopnia ryzyka, podkłady chłonne i środki do pielęgnacji skóry. Reszta sprzętu może poczekać, te cztery pozycje decydują o zdrowiu podopiecznego i o kręgosłupie opiekuna.
Czym różnią się materace przeciwodleżynowe?
Materace zmiennociśnieniowe mają pompę cyklicznie napełniającą komory, dzięki czemu punkt ucisku przesuwa się co kilka minut. Materace statyczne, piankowe lub żelowe, rozkładają nacisk na większą powierzchnię. Przy wysokim ryzyku odleżyn i przy istniejących ranach stosuje się zmiennociśnieniowe, przy niższym wystarczają statyczne.
Jakie jest dofinansowanie?
Materac przeciwodleżynowy i łóżko rehabilitacyjne można wypożyczyć bezpłatnie na podstawie zlecenia w wypożyczalniach sprzętu prowadzonych przez organizacje i niektóre gminy. NFZ refunduje część sprzętu na zlecenie lekarza, a osoby z orzeczeniem mogą starać się o dofinansowanie z PFRON przez powiatowe centrum pomocy rodzinie.
Jak często zmieniać pozycję?
Standardowo co dwie do trzech godzin, także w nocy, również przy materacu zmiennociśnieniowym. Materac zmniejsza ryzyko, ale nie zastępuje zmiany pozycji. Warto prowadzić prosty grafik, bo przy zmęczeniu łatwo stracić rachubę.
Gdzie szukać wsparcia dla opiekuna?
Ośrodek pomocy społecznej udziela informacji o usługach opiekuńczych i świadczeniach. Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa realizowana w ramach NFZ obejmuje regularne wizyty pielęgniarki. Hospicjum domowe działa przy chorobach postępujących. Warto zgłosić się wcześniej, bo procedury trwają.
